AI Müzik ve Telif: Güncel Durum
6 Eylül 2026
- 2026'nın telif gerçeği tek cümledir: lisans ve dava kanalları aynı anda ilerliyor.
- Türk hukukunda eser sahibi gerçek kişidir; ALTDEL'in hak iddiası araca değil, kayıtlı insan katkısına dayanır.
- Sanatsal atıf, eser sahipliği, fonogram hakkı ve platform lisansı ayrı katmanlardır; ALTDEL hepsini künyede ayrı gösterir.
AI müziğin telif statüsü 2026 itibarıyla çözülmüş değildir; sektör iki kanalda aynı anda ilerliyor. Bazı plak şirketleri AI platformlarıyla lisans ve uzlaşma anlaşmaları kurarken, başka hak sahipleri ve meslek birlikleri davalarını sürdürüyor. Tartışma tek bir "yasal mı?" sorusu değil; eğitim izni, lisanslama, gelir paylaşımı, çıktı benzerliği ve insan katkısının hak sahipliğine yansıması birlikte tartışılıyor.
Kronoloji: davalar ve anlaşmalar
Haziran 2024'te RIAA koordinasyonundaki plak şirketleri, Suno ve Udio aleyhine ayrı davalar açtı; dilekçelerde telifli ses kayıtlarının izinsiz kopyalanarak model eğitiminde kullanıldığı ileri sürüldü. Ekim 2025'te Universal Music Group ile Udio, aralarındaki davayı uzlaşmayla sonuçlandırdıklarını ve lisanslı yeni bir platform üzerinde çalıştıklarını açıkladı. Kasım 2025'te Warner Music Group önce Udio, ardından Suno ile anlaşma duyurdu; Warner ile Suno arasındaki dava anlaşmayla sona erdi.
ABD'de dava kanalı açık. Universal ve Sony, Suno aleyhindeki şikayeti 61 binin üzerinde kayda genişletmek istedi; mahkeme 18 Ağustos 2026'da talebi reddetti ve ek eserler için ayrı dava yolunu işaret etti. Aynı kararla mahkeme, eğitim verisinin YouTube'dan izinsiz indirilerek elde edildiği yönündeki iddianın davaya eklenmesine izin verdi; genişletilmiş şikayet 25 Ağustos 2026'da dosyalandı. Dilekçeye göre Suno, kayıtları YouTube'un yayın akışından kopyalayarak indirdi ve platformun indirmeyi engelleyen şifreleme tedbirini aştı; Münih kararında da aynı tedbirin aşıldığı tespit edilmişti. Udio cephesinde Sony uzlaşmadı; mevcut dosyaya 30 binin üzerinde kayıt ekleme talebi reddedilince 20 Temmuz 2026'da ikinci bir dava açtı. Bağımsız sanatçıların açtığı sınıf davaları da ilerliyor.
Dava kanalı Avrupa'da da sürüyor: Münih Bölge Mahkemesi, 31 Temmuz 2026 tarihli ilk derece kararında GEMA'nın altı eser bakımından ileri sürdüğü talepleri büyük ölçüde kabul etti; eğitim sırasında çoğaltma, modelde ezberleme ve çıktılarda yeniden üretim bulunduğuna hükmetti. Karar kesinleşmiş değildir.
2026'nın telif gerçeği tek cümledir: lisans ve dava kanalları aynı anda ilerliyor.
İnsan dinleyince esin, makine dinleyince hırsızlık mı?
Soru böyle soruluyor ve basit cevabı yok. İnsan öğrenmesi ile model eğitiminde örüntülerden etkilenme bakımından sınırlı bir benzerlik bulunması, hukuki sonuçları eşitlemez: model eğitiminde teknik çoğaltma işlemleri, endüstriyel ölçek, ticari kullanım ve piyasa etkisi ayrı hukuki olgulardır. Eğitim verisinin hangi hakka dayanılarak kullanıldığı, platform sağlayıcıları ile hak sahipleri arasındaki uyuşmazlığın konusudur. ALTDEL o ilişkinin tarafı değildir ve eğitim sürecinin hukuki veya ekonomik sonucuna hükmetmez; platform kullanıcısı olarak lisanslı modellerin varlığını tercih eder, ancak pazarlığın taraflarına ve koşullarına dair hüküm kurmaz. ALTDEL'in hesap verdiği alan, yayımladığı çıktının denetimi, insan katkısının kaydı ve yapım sorumluluğudur.
Türk hukuku ne diyor?
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, eseri sahibinin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat ürünü; eser sahibini ise eseri meydana getiren gerçek kişi olarak tanımlar. Mevcut kanuni düzenlemede yapay zeka sistemlerini eser sahibi olarak tanıyan özel bir hüküm bulunmamaktadır. ALTDEL'in hak sahipliği iddiası yapay zeka aracına değil; insan tarafından yazılan söze, yapılan kompozisyonel tercihlere, editoryal seçmelere ve yapım aşamasındaki insan katkısına dayanır. Katkıların korunan bir eser veya icra meydana getirip getirmediği, her bir somut üretim özelinde değerlendirilir.
Türkiye'nin en büyük eser sahibi meslek birliği MESAM de yapay zeka ilkelerinde aynı ölçütü benimsiyor: araç yapay zeka olsa bile ürünün nihai niteliğine insanın fikri yaratıcılığı yansıyorsa çıktının eser olarak korunacağını yazıyor. Karşılaştırma için: ABD Telif Ofisi, yapay zeka kullanılan çalışmaların ancak insanın yeterli ifade unsurlarını belirlediği ölçüde korunabileceğini; insan tarafından yazılmış materyalin çıktıda görünmesi, yaratıcı düzenleme veya değişiklik yapılması gibi katkıların korunabileceğini, salt komut vermenin ise genellikle yeterli olmadığını açıklar. ABD yaklaşımı Türkiye için bağlayıcı değildir.
Hak katmanları: künyede neyi ayırıyoruz?
| Katman | Soru | ALTDEL'de karşılığı |
|---|---|---|
| Sanatsal atıf | Projenin yaratıcı yönünü kim kurdu? | Künyede "Söz & Kreatif Prodüksiyon" satırı |
| Eser sahipliği | Söz ve müzikte korunabilir insan ifadesi hangi bölümlerde bulunuyor? | Eserin sözü insan tarafından kaleme alınır. Müzik ve vokal katmanlarında yapay zeka araçlarından yararlanıldığı açıkça beyan edilir; insan tarafından gerçekleştirilen düzenleme, aranje, mix ve yapım katkıları somut kayda göre ayrıştırılır ve mevzuat kapsamında değerlendirilir. |
| Fonogram katmanı | Yayımlanan nihai kaydın yapımını ve tespitini kim gerçekleştiriyor? | ALTDEL, nihai ses kaydının mix, mastering ve yapım süreçlerini üstlenerek FSEK uyarınca fonogram yapımcısı sıfatıyla hareket eder; ilk tespite ve nihai master kayda ilişkin bağlantılı haklar ALTDEL tarafından üstlenilir ve yönetilir. |
| Platform lisansı | Kullanılan aracın koşulları ticari kullanıma izin veriyor mu? | Platform sözleşmesi; yalnız kullanıcı-platform ilişkisini düzenler, ayrı katmandır. |
ALTDEL, Kültür ve Turizm Bakanlığı yapımcı sertifikasına sahip bir işletmedir. Yapımcı sertifikası, film ve fonogram yapımcılarının faaliyetleri için alınması gereken belgedir; tek başına eser sahipliği veya belirli bir fonogram üzerindeki bağlantılı hakkı yaratmaz. Bakanlığın kayıt ve tescil işlemi de hak ihdas etmez; hak sahipliğinin ispatını ve takibini kolaylaştırır. ALTDEL sertifikayı eser sahipliği kanıtı olarak değil, tacir ve yapımcı niteliğinin idari belgesi olarak gösterir. Şeffaflığın hukuki karşılığı da budur: hangi hakkın kimde olduğunu tek satırda toplamayız, katman katman yazarız.
Platform izni telif sorununu çözer mi?
Sektörden ve üreticilerden sık gelen bir soru: kullanılan platform ticari kullanıma izin veriyorsa mesele kapanmış olmaz mı? Olmaz. Platformun ticari kullanım izni yalnız kullanıcı ile platform arasındaki sözleşme ilişkisini düzenler; tablodaki dördüncü katmandır ve diğer üçünü kapatmaz. Çıktının telif korumasına sahip olup olmadığı, üçüncü kişi haklarını ihlal edip etmediği ve nihai fonogram üzerindeki haklar ayrı sorular olarak kalır. ALTDEL bu yüzden platform koşullarını tek hukuki dayanak saymaz: insan katkısını ve üretim aşamalarını kendi kayıtlarında belgeler, yapımcı sertifikasını eser sahipliği kanıtı olarak kullanmaz ve her üretimde, üretim tarihinde yürürlükte olan platform lisans koşullarına uygun hareket eder. Nihai kaydın mix, mastering ve yapım süreçlerini üstlenen ALTDEL, FSEK uyarınca fonogram yapımcısı sıfatıyla hareket eder; bağlantılı hakları üstlenir ve yönetir.
"Lisans anlaşmasının varlığı, sanatçının adil pay aldığı anlamına gelmez; anlaşmayı şirketler yapar, dağılım koşulları kamuya açıklanmayabilir."
Doğru. Anlaşmaların bütün ekonomik koşulları ve sanatçılara düşen pay kamuya açık değildir ve ALTDEL, lisans anlaşmalarının varlığını adil gelir dağılımının kanıtı olarak kullanmaz. Yazıda yalnız anlaşmanın yapıldığı, hangi davayı sona erdirdiği ve tarafların resmi olarak açıkladığı kapsam aktarılır. Soru varsayımsal da değildir: Haziran 2026'da müzisyen sendikası AFM, Suno ve Udio anlaşmaları nedeniyle Universal ve Warner aleyhine dava açtı; uyuşmazlık telif değil, toplu sözleşme ekseninde. Dağılımın adil olup olmadığı anlaşmanın taraflarının konusudur; ALTDEL'in hesap verdiği alan kendi çıktısı, kaydı ve yapım sorumluluğudur.
Devamı: Yazarlık İcra Etmek Değil, Vizyon Kurmaktır
Kaynaklar
- UMG Recordings, Inc. vd. v. Suno, Inc., dava dilekçesi, 24 Haziran 2024 (D. Mass.), riaa.com · UMG Recordings, Inc. vd. v. Uncharted Labs, Inc. (Udio), dava dilekçesi, 24 Haziran 2024 (S.D.N.Y.), riaa.com
- Universal Music Group ve Udio ortak duyurusu, 29 Ekim 2025, prnewswire.com
- Warner Music Group ve Udio ortak duyurusu, 19 Kasım 2025, wmg.com
- Warner Music Group ve Suno ortak duyurusu, 25 Kasım 2025, prnewswire.com
- UMG Recordings, Inc., Capitol Records, LLC ve Sony Music Entertainment v. Suno, Inc., 1:24-cv-11611-FDS, değiştirilmiş dava dilekçesi, 25 Ağustos 2026, mahkeme kaydı (Doc. 277)
- Sony Music Entertainment vd. v. Uncharted Labs, Inc. (Udio), 1:26-cv-6120 (S.D.N.Y.), ikinci dava dilekçesi, 20 Temmuz 2026, mahkeme kaydı
- Landgericht München I, 42 O 763/25 sayılı karar, 31 Temmuz 2026 (ilk derece; kesinleşmedi), mahkeme basın tebliği: justiz.bayern.de · karar kaydı: urteile.news
- Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (5846), md. 1/B, 8, 80, mevzuat.gov.tr
- US Copyright Office, "Copyright and Artificial Intelligence, Part 2: Copyrightability", 29 Ocak 2025, copyright.gov
- MESAM, "Yapay Zekâ İlkeleri", 20 Ocak 2026, mesam.org.tr
- Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü, zorunlu kayıt-tescil bilgilendirmesi, telifhaklari.ktb.gov.tr
Paylaş: X · WhatsApp · LinkedIn
Fikir ve metin: Levent Sevinç · Düzenleme ve kaynak araştırması (Yapay Zeka): Claude · Yayın: ALTDEL